ترجمه‌هاى علمى نمونه و تحقيقات دربارهء مؤلّفان مختلف با قطعاتى از مؤلّفاتشان در دسترس ماست ؛ مانند تحقيقات توليو دربارهء ادريسى ( 1930 / 1349 ه . ) يا تحقيقات مينورسكى دربارهء متن فارسى حدود العالم از يك مؤلّف ناشناس ( 1927 / 1346 ه . ) و نيز تحقيقاتى دقيق دربارهء موضوعات مختلف در دسترس است ، همچون تحقيقات مژيك دربارهء نقش بطلميوس در جغرافياى اسلام ( 1915 / 1334 ه . ) يا تحقيق هونيگمان دربارهء نظريّهء اقليمهاى هفتگانه ( 1929 / 1348 ه . ) در واقع زمينهء تحقيق دربارهء تاريخ تمدّن بر اساس مطالب جغرافيايى به شكلى خاص وسعت گرفته ، و مجموعهء مطالعات دقيق و تحليلى ياكوب ( 1886 / 1304 ه . و بعد ) نمونهء آن است . و نيز با مؤلفات للول ( 1850 / 1267 ه . و بعد ) اساسى استوار براى مطالعهء تاريخ نقشه كشى اسلامى پديد آمده و اين رشته با چاپ مجموعهء ميلر ( 1926 / 1345 ه . و بعد ) و يوسف كمال ( 1930 / 1349 ه . و بعد ) به كمال رسيده و همهء موادّ موجود را فرا گرفته است . بدينسان تحقيقات پيشرفت كرده و روشها دقيقتر شده و سطح آن بالا رفته است . اكنون لازم است بعضى از قسمتهاى كتابخانهء جغرافيدانان عرب با استفاده از مطالبى كه پس از چاپ اوّل فراهم آمده تجديد چاپ شود ، و مطالب علمى دوران حاضر نيز گرد هم آيد . با اين همه مواد سرشار از فايده ، از منابع اصلى گرفته تا تحقيقاتى كه در نيم قرن اخير پيرامون آنها شده است ، مقتضى است كه مؤلّفات و مراجعى براى مبتديان و نيز كارشناسان علوم ديگر كه مىبايد مطالب خود را از متون عربى بگيرند در زمينه آن فراهم آيد . با آنكه در مورد مراجع عمومى ، چنان كه ديديم ، وضع بد نيست ، متأسّفانه از روزگار رنو به بعد كتاب كاملى كه نمودار تكامل جغرافياى اسلامى باشد و اسلام‌شناسان و غير اسلام‌شناسان را به كار آيد به وجود نيامده است ، و مؤلّفاتى كه اكنون هست معمولا با رساله‌هايى مختصر كوتاه يا مقالاتى است كه در مطبوعات منظّم جغرافيايى منتشر شده به اين منظور كه تكامل نوشته‌هاى جغرافيايى اسلامى را با تكيه به بعضى مؤلّفان نمودار كند . و بايد همه چيزهايى را كه در قرن نوزدهم منتشر شده به علت پيدايش مايه‌هاى تازه ، كهنه به حساب آورد . به سال 1842 / 1258 ه . و وستنفلد در صدد بر آمد ، با استفاده از كشف الظّنون حاجى خليفه ، مؤلّف قرن هفدهم ، يك كتاب شناسى مختصر براى نوشته‌هاى جغرافيايى عربى فراهم كند . وى نام يكصد و بيست و شش مؤلّف را در آن ياد كرد كه اكنون اين تعداد را كافى نمىتوان دانست . اين كتاب و وستنفلد مدّتها پيش از كتاب ديگر وى دربارهء نوشته‌هاى تاريخى عرب كه در اواخر زندگانى وى ( 1882 / 1300 ه . ) منتشر شد ، ارزش علمى خود را از دست داده بود . ده سال پس از كتاب رنو به سال 1858 / 1275 ه . تحقيقى به عنوان « نظرى به نوشته‌هاى جغرافيايى ملل مسلمان » از مرن ، دانشمند دانماركى ، كه بعدها به عنوان ناشر و مترجم